جمعه 2 تير 1396   02:35:54
 

نگاهی به فرصت‎های احتمالی توافق اوپک

نشست ١٧١ اوپک با دیگر نشست‌های عادی این سازمان متفاوت بود، زیرا دستور این جلسه قطعیت بخشیدن به تفاهم وزیران اوپک در نشست سپتامبر گذشته الجزایر مبنی بر تصویب برنامه اجرایی کاهش تولید کل اوپک به سطح ٣٢,٥ میلیون بشکه بود.


در حالی که طبق برآوردها هماکنون تولید اوپک بیش از ٣٤ میلیون بشکه در روز است، این برنامه سهمیه‌بندی کاهش مازاد تولید هدف‌گذاری شده در دو ماه گذشته موضوع مذاکرات دو‌جانبه و چند‌جانبه مقامهای کشورهای اوپک بوده اما در ظاهر تاکنون نتیجه قطعی از این مذاکرات تا پیش از نشست وزیران اوپک به دست نیامده است.
اما آنچه که بر اساس تصورات انتظارش می رفت در این نشست، با توجه به موضوع آن، که بدون شک بر بازارها و قیمت نفت اثر گذاشته و آزمونی بر توانایی اوپک بر لبه بر اختلاف‌های درونی برای رسیدن به یک تصمیم متفق‌القول بود و برآورد تلاشهای ایران هم برای افزایش تولید خود به سرانجام رسید.
آنچه که در این میان مهم است و در پی توافقهای وین در میان تحلیلهای مثبت و امیدوارکننده گم شد و به آن کمتر پرداخته شد بحث داغ این روزهای مازاد تولید اوپک آن هم در شرایطی که، آژانس بین المللی انرژی پیشتر رشد تقاضای نفت در سال ٢٠١٦ را یک میلیون و ٣٠٠ هزار بشکه در روز پیش بینی کرده بود که نسبت به یک میلیون و ٦٠٠ هزار بشکه در روز سال ٢٠١٥ افت قابل توجهی داشته است اما در پیش بینی کنونی این رقم به یک میلیون و ٢٠٠ هزار بشکه کاهش یافته است.
پیش از آغاز برگزاری نشست مجمع بین المللی انرژی در الجزایر، رئیس آژانس بین المللی انرژی در گفتوگو با شبکه خبری بلومبرگ نسبت به احتمال تداوم مازاد عرضه موجود نفت در بازار جهانی هشدار داد؛ وی در این مصاحبه تاکید کرده بود که تقاضای نفت در جهان کمتر از میزان مورد انتظار بوده است.
در نتیجه نشست اخیر وزیران نفت و انرژی اوپک افزون بر اعضای دیگر، برای ایران (به عنوان عضو مهم دیگر اوپک) حساسیتی به مراتب بیشتر داشت، زیرا شکست نشست به معنی سقوط بیشتر قیمت نفت و مشکلات مربوط به کسری بودجه عمرانی کشور از یکسو و چالش احتمالی موضع ایران مبنی بر اعاده سهم منصفانه ایران از بازارهای نفت می بود که هنوز پس از لغو تحریم‌ها حاصل نشده است اما حال که ایران به مواضع خود در این خصوص دست یافته می توان آن را به مثابه یک پیروزی کامل بدانیم؟ آیا کاهش سقف تولید اوپک و همزمان با آن افزایش تولید ایران لطمه ای به بازار جهانی و در پی آن بازار داخلی نمی زند؟ آیا به‌طور کلی هم اکنون بازار نفت باوجود نا‌اطمینانی‌های فزاینده با تقاضای جهانی درحال افزایش روبه‌رو‌ نیست؟ و ازسوی دیگر وضع روابط بین‌المللی با نتیجه غیر‌مترقبه انتخابات آمریکا تغییر کرده و هم چنین روابط پیچیده اعضای اوپک به‌ویژه رقابت‌های سیاسی عربستان در منطقه را با ایران بغرنج کرده است پس باید برای هر گونه وضعی که غیر از افزایش قیمت نفت باشد کشور را آماده کرد، شاید چنین شرایطی به دور از ذهن و تحلیل باشد چرا که در گزارشی که در هفته‌نامه معتبر پترولیوم اینتلیجنس ویکلی (Petroleum Intelligence Weekly, 21 November 2016) درخصوص این موضوع در 21 نوامبرمنتشر شده ارجاع می دهیم در این گزارش ، مازاد جهانی عرضه نفت در اکتبر 2016 (ماه قبل)‌ را متجاوز از دو میلیون و 500 هزار بشکه در روز دانسته است؛ بنابراین حتی کاهش تولید اوپک به 32 میلیون و 500 هزار بشکه ممکن است کفایت نکند. این در صورتی است که وضعیت بدتری را می توان متصور بود و آن هم ارقامی است که کشورهای اوپک قبل از نشست 171به دبیرخانه فرستاده‌اند ملاک باشد تولید کل اوپک به حدود 35 میلیون بشکه می‌رسد، در این صورت عرضه جهانی نفت در سه ماهه چهارم سال 2016 از سقف 100 میلیون بشکه در روز عبور کرده است. حال با توجه به برآورد تقاضای نفت که فصل چهارم به حدود 97 میلیون بشکه برآورد می‌شود . ملاحظه می‌شود تفاوت معنادار و شدیدی وجود دارد که اگر این برآورد را درست بدانیم میزان تولید جهانیش به علاوه تولید اوپک در سطح 33 میلیون و 900 هزار چیزی در حدود دو میلیون و 500 هزار بشکه مازاد عرضه نفت در روز وجود دارد و سوال اینجاست که حتی با توجه به کاهش تولید اوپک آیا این نهاد تولید خود را در سطح مشابه سال جاری ادامه خواهد داد ؟ و این استمرار تاثیر منفی برمازاد عرضه نفت در سال آینده ندارد؟ آمار دوم مربوط گزارش ماهانهIEA و اوپک است که بازهم در این آمار ها هم وضعیت نگران کننده می باشد به طوری که حتی اگر پیش‌بینی‌های IEA و اوپک در نظر گرفته شود بازهم مازاد عرضه نفت قابل توجه است. برآورد‌های هر دو سازمان که در گزارش‌های ماهانه این سازمان‌ها در ماه نوامبر 2016 آمده است، حاکی از بالا بودن مازاد تولید در سال آینده با فرض عدم اقدام اوپک است. منتها این مازاد در برآورد IEA در فصل اول سال آینده 850 هزار بشکه در روز و در فصل دوم سال آینده نیز به همین میزان است .ولی در این خصوص برآورد دبیرخانه اوپک در سه ماهه اول سال آینده میلادی حدود 37/ 2میلیون و در سه ماهه دوم 81/ 1 میلیون بشکه در روز خواهد بود.ولی در یک بررسی کلی ملاحظه می‌شود که برآورد Oil Market Intelligence به برآورد اوپک نزدیک‌تر است. اما نکته اینجاست که درهردو برآوردIEA ،اوپک و Petroleum Intelligence Weekly میزان تقاضا به شدت کمتر از عرضه بوده که این مهم می تواند در عدم ثبات قیمت نفت و چالش های بعدی ایران درآینده تاثیرگذار باشد .
از دیگر سو در حال حاضر و بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (‌EIA) ظرفیت مازاد تولید کل اوپک (که معمولا بیشترین بخش آن متعلق به عربستان بوده است)‌ به یک میلیون و 500 هزار بشکه کاهش یافته است که با در نظر گرفتن مازاد ظرفیت تولید دیگر کشورهای اوپک مانند ایران، لیبی، نیجریه و... به‌نظر نمی‌رسد مازاد ظرفیت تولید عربستان حتی به یک میلیون بشکه در روز برسد. در حال حاضر جمع کل مازاد ظرفیت تولید (Spare capacity) اوپک   حدود یک میلیون و 500 هزار بشکه است که از متوسط 10 ساله 2005 تا 2015 یعنی دو میلیون و 300 هزار بشکه کمتر است.
 حتی اگر یک میلیون بشکه از ظرفیت مازاد اوپک را متعلق به عربستان بدانیم (لیبی و برخی دیگر از کشورهای عضو نیز در حال‌حاضر به دلایل مختلف دارای مازاد بالقوه ظرفیت تولید هستند که اگر آنها را در نظر بگیریم، ظرفیت مازاد عربستان حتی می‌تواند کمتر از یک میلیون بشکه باشد) که برای استمرار تولیدی در سطح 10 میلیون بشکه در روز نگهداری این سطح از ظرفیت مازاد تولید ضروری است، معلوم می‌شود که تهدیدهای آن کشور برای افزایش تولید خود در صورت عدم توافق اوپک نمی‌تواند جدی باشد. قراردادن این اطلاعات در کنار اطلاعات مربوط به کاهش سرمایه‌گذاری‌های آرامکو برای اجرای پروژه‌های بالادستی، افزایش ظرفیت تولید در سه سال اخیر و نیز کاهش درآمد و کسری بودجه عربستان دلالت بر آن دارد که ممکن است آن کشور حتی در کوتاه‌مدت، یعنی یکی دو سال آینده، نیز قادر به افزایش ظرفیت تولید خود نباشد زیرا برآورد شده است که دولت عربستان برای اجرای پروژه‌های نیمه‌تمام به قیمت نفت حداقل 60 دلار در هر بشکه نیاز دارد. در این صورت تلاش عربستان برحفظ تولید خود در سطح کنونی و نیز حفظ انبارهای نفت خود در حد متوسط سال‌های اخیر خواهد بود.
نکته مهم دیگروضعیت نامتعادل ،نامشخص و ناهماهنگ عربستان در قبال دولت ترامپ است به دیگر بیان احتمال کمی وجود دارد که عربستان دنبال بهانه‌ای در کنفرانس وین برای برهم زدن کنفرانس و عقیم گذاشتن توافق الجزایر باشد تا فرصت کافی برای هماهنگ کردن سیاست‌های نفتی خود با دولت جدید آمریکا به دست آورد در نتیجه ایران باید با رایزنی‌های مختلف با کشورهای همسو مانند الجزایر، عراق، ونزوئلا و... در این باره ادامه راه تولیدش را حفظ کرده و بدین وسیله از افتادن به دام چالش های نفتی آینده که شاید نتیجه هماهنگی عربستان و دولت به شدت متشتت ترامپ جلوگیری شود.
با این حال همان‌طور که در مقدمه هم بحث شد نهایتا سوالی که پیش می‌آید این است که آیا نتیجه نشست اخیر در کل به سود ایران بوده ؟و آیا این نتایج ثبات وپایداری لازمه را در پی خواهد داشت ؟ با توجه به نکاتی که در بالا مرور شد در کنار تمام اتفاقات خوب چهارشنبه نفتی امکان بی ثباتی احتمالی قیمت‌های نفت را هم باید در نظر داشت ، لازم است ایران موضع حساب شده‌ای در قبال سیاست های آتی اقتصادی اوپک در نشست صدوهفتادودوم اتخاذ کند موضعی که اولا در جهت حمایت عملی اوپک بوده و ثانیا بحق بودن مواضع دو سال گذشته ایران را نشان دهد.
در نهایت برای حفظ شرایط موفقیت آمیز فعلی در کنفرانس 171 باید درکنفرانس آینده بر دو محور اساسی مانور داد اولا همچون کنفرانس 171 می‌توان مسوولیت بیشتری برای کشورهایی در نظر گرفت که برای عدم ثبات بازار نفت را به واسطه سیاست هایشان در پی داشته اند که یکی از مصداق های بارز آن خود ایران است ، ثانیا باید پیشنهاد مستثنی شدن ایران از طرح کاهش تولید که در نشست صدوهفتادو یکم مطرح وعملی شد را ادامه داد وبا این توجه شاید وضعیت کنونی اقتصادی و صنعت نفت عربستان و عراق به احتمال قوی ناگزیر از کنار آمدن با ایران در آینده هم باشند ودرنتیجه تداوم شرایط کنونی کاهش تولید خود بدون کاهش تولید نفت ایران را پی بگیرند به‌شرطی که ایران هم تلاش های دیپلماتیک واقتصادیش را با قدرت هر چه بیشتری در جهت همکاری با سایر اعضا در پی بگیرد این موضوع مخصوصا برای عربستان که خود را رهبراصلی و عملی اوپک دانسته و مکرر اظهار کرده است که بدون همکاری همه کشورهای عضو توافقی عملی نخواهد شد، اهمیت بسزایی دارد. شاید عربستان در نشست اخیر حاضر به پذیرفتن سقف تولید سه میلیون و 770 هزار بشکه برای ایران شده اما چه تضمینی برای ادامه این سیاست از طرف عربستان وجود دارد در حالی در نشست اخیر خالد الفالح وزیر انرژی عربستان به عنوان رییس دوره ای اوپک و محمد المزروعی وزیر انرژی امارات به عنوان نایب رییس از ژانویه 2017 می توانند اهرمی در جهت سیاست های عربستان باشند چه بسا در مورد کشوری مانند عراق که از هم پیمانان عربستان در اوپک است در همین نشست اخیر بر کاهش تولید نفت عراق اصرار داشته و تا 210هزاربشکه سقف آن را کاهش داد.
 حسین دهقان
 



کلمات کليدي
توافق اوپک، نشست 171 اوپک
 
امتیاز دهی
 
 

بیشتر
نسخه قابل چاپ
 

اخبار مرتبط
ارجحیت حفظ منافع جمعی در اوپک
  • 1395/9/21 يكشنبه درسی که تولید کنندگان نفت از تاریخ گرفتند ارجحیت حفظ منافع جمعی در اوپک
    56 سال پیش درست در روز 12سپتامبر ۱۹۶۰ کشورهای صادر کننده نفت با هدف محافظت از منافع خود اقدام به تاسیس سازمان واحدی به نام اوپک کردند. هدف اصلی این سازمان هماهنگی و یکپارچه سازی سیاست‌های نفت کشورهای عضو و تعیین بهترین راه برای تامین منافع جمعی یا فردی آنها، طراحی شیوه‌هایی برای تضمین ثبات قیمت نفت در بازار نفت بین‌المللی به منظور از بین بردن نوسانات مضر و غیر ضروری، عنایت و توجه ویژه به کشورهای تولید کننده نفت و توجه خاص به ضرورت فراهم کردن درآمد ثابت برای کشورهای تولید کننده نفت، تامین نفت کشورهای مصرف کننده به صورت کارآمد، مقرون به صرفه و همیشگی و بازده مناسب و منصفانه برای آنهایی که در صنعت نفت سرمایه گذاری می‌کنند بود و هنوز هم هست.
 
تعداد بازديد اين صفحه: 2483
  مقاله   گزارش   گفت‌وگو   یادداشت
 


 

خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (niocguest)


مجری سایت : شرکت سیگما