جمعه 4 فروردين 1396   03:27:30
 
11:581395/12/28
روایتی دیگر از تاریخ پرافتخار صنعت نفت،
66 سال تلاش در مسیر بالندگی صنعت نفت ایران

۱۷ اسفند ۱۳۲۹- تهران- مجلس شورای ملی دکتر محمد مصدق با گروهی از همفکران و اعضای کمیسیون نفت گرد هم آمده اند و جوانب پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت را مروری دوباره می کنند؛ جنبه های مختلف مخالفت های احتمالی را می سنجند و پاسخ های خود را آماده می کنند.


کمیسیون نفت؛ همان کمیسیونی که هسته اولیه آن در اول تیرماه ۱۳۲۹ و در دوره شانزدهم مجلس شورای ملی ایران برای رسیدگی به لایحه نفت (معروف به لایحه گس-گلشائیان) با راهبری دکتر مصدق بنیان گذاشته شده است، اکنون خود را برای کارزاری بزرگ مهیا می کند؛ پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت را در دست دارد و مصمم است آن را در مجلس شورای ملی تصویب کند.

دکتر “محمد مصدق ” که سنگ بنای تفکر اقتصاد “بدون نفت” را بنا نهاده است؛ در شهریورماه ۱۳۲۰ و پس از سقوط رضاخان، در انتخابات دوره چهاردهم مجلس وقت، بار دیگر به مجلس راه یافت.

گسترش فعالیت‌های سیاسی پس از شهریور ۱۳۲۰ سبب گسترش مبارزات مردم و به ویژه توجه آنان به وضع قرارداد نفت شده بود. دکتر مصدق در مجلس و بیرون از آن این جنبش را که به «نهضت ملی شدن نفت» معروف شد، هدایت می‌کرد.

شرایط بین المللی در این دوره، به نحوی بود که کشورهای مختلف به ویژه روسیه، انگلیس و آمریکا با پیشنهادهایی به دولت ایران، خواستار کسب امتیاز نفتی بودند و از آنجا که انگلیس، امتیاز بهره برداری از منابع نفت جنوب کشور را در اختیار داشت، روسها درصدد کسب امتیاز منابع نفتی شمال و آمریکایی ها نیز به دنبال امتیاز نفت، در ایران بودند.

دکتر مصدق که رهبری گروهی متشکل از ‎16 تن از نمایندگان مجلس چهاردهم را برعهده داشت، در خصوص واگذاری امتیاز نفت به خارجی ها گفت: “به بهانه اینکه به یک کشور نفت داده شده است، نباید به هیچ کشور دیگری امتیاز داد؛ چرا که این دور باطل تمامی نخواهد داشت.”
این آزاد مرد ایرانی برای مقابله با فشار شوروی در خصوص گرفتن امتیاز نفت شمال ایران، قانونی را در این دوره مجلس به تصویب رساند که دولت از مذاکره در مورد امتیاز نفت تا زمانی که نیروهای خارجی در ایران هستند، منع می‌شد.

حرکت ملی شدن صنعت نفت در شرایطی شکل گرفت که ایران بزرگترین تولیدکننده نفت خام خاورمیانه بود و پس از آمریکا، ونزوئلا و شوروی سابق؛ چهارمین تولیدکننده معتبر نفت خام دنیا محسوب می شد. در آن دوران، کل تولید نفت خام ایران، ‎ ۳۲ میلیون تن در سال بود که معادل بیش از یک سوم مجموع تولید نفت خام خاورمیانه ‎ به شمار می آمد. از سوی دیگر، ایران ‎ ۹۰ درصد نفت خام مورد نیاز اروپای غربی را در آن دوران تامین می کرد.

سحرگاه پنجم خرداد ماه ۱۲۸۷- منطقه نفتون- مسجد سلیمان
جورج برنارد رینولدز، تلگرافی از ویلیام ناکس دارسی در دست داشت که طی آن به رینولدز تاکید کرده بود به محض دریافت تلگراف، کار حفاری را در مسجد سلیمان تعطیل کند و خود را سریعا به تهران برساند.

جورج برنارد رینولدز تجربیاتی در زمینه حفاری نفت در مناطق نفت خیز سوماترا داشت و همین باعث شده بود که ویلیام ناکس دارسی، تاجر بزرگ طلا در انگلستان که در تاریخ ۲۸ ماه مه سال ۱۹۰۱ میلادی موفق به کسب امتیاز اکتشاف نفت در ایران از مظفرالدین شاه قاجار شده بود، او را به استخدام خود درآورد.

رینولدز در پایان سال ۱۹۰۲ میلادی عملیات حفاری اولین چاه در چاه سرخ واقع در قصر شیرین و همچنین شاردین‌ رامهرمز را آغاز کرد و همزمان مقدمات حفاری در منطقه نفتون مسجد سلیمان را مهیا ساخت.

پس از دو سال حفاری در شاردین گروه رینولدز به این نتیجه رسیدند که در این نقطه نمی‌توانند به نفت برسند. اما علائم موجود و وجود آتشگاه و نیز حوضچه‌ ای که خود به خود قیر از آن می‌جوشید و یادداشت‌های مورخین و باستان شناسان که تصریح کرده بودند در ناحیه نفتون نفت فراوان به دست می‌آید، رینولدز را که از مدتی پیش در آنجا به کار حفاری مشغول بود، امیدوار کرد و به همین علت وسایل و تجهیزات را به منطقه نفتون در مسجد سلیمان منتقل کردند و در پایان ماه ژانویه سال ۱۹۰۸ میلادی حفاری چاه شماره یک این شهر آغاز شد.

سرمایه شرکت که در انگلیس تشکیل شده بود تا در ایران به نفت دست یابد، به علت طولانی شدن دوره حفاری به پایان خود می‌رسید و ویلیام ناکس دارسی که از پیدا شدن نفت در این سرزمین قطع امید کرده بود طی تلگرافی از رینولدز خواست تا حفاری را تعطیل کند؛ با این وجود رینولدز چندان به مسجد سلیمان اعتماد داشت که ترجیح داد بدان اعتنایی نکرده به کار خود ادامه دهد. سرانجام در حالی که اعضای گروه در اوج ناامیدی به سر می‌بردند، در ساعت چهار صبح روز پنجم خرداد ماه ۱۲۸۷ خورشیدی برابر با ۲۶ ماه مه ۱۹۰۸ میلادی، مته حفاری از ضخامت زمینی به قطر ۳۰۰ متر عبور کرد و آخرین ضربت خود را به صخره عظیمی که روی منبع نفت قرار داشت فرود آورد، در نتیجه در عمق ۱۱۸۰ پا (۳۶۰ متری) نفت با فشار زیادی تا ۵۰ پا (۱۵ متر) بالاتر از نوک دکل حفاری فوران کرد و بدین ترتیب فصل جدیدی در تاریخ کشور رخ داد و ایران به جمع کشورهای نفت خیز جهان پیوست.

این اتفاق که نخستین اکتشاف نفت در خاورمیانه به شمار می‌رفت، حیات اقتصادی و اجتماعی مسجد سلیمان و ایران را دگرگون کرد، چنان که از این چاه روزانه ۳۶۰۰۰ لیتر (معادل ۸۰۰۰ گالن) نفت استخراج می‌شد و بعدها در این شهر حداقل ۳۰۰ چاه نفت حفر شد. این شهرک باستانی به یک شهر مدرن و پر رونق بدل شد. جمعیت آن افزایش یافته، خانه‌ها و محله‌های جدید برای کارکنان شرکت نفت از مدیران ارشد گرفته تا کارگران ساخته شد. شرکت نفت ابتدا اقدام به ایجاد یک دستگاه آب شیرین کن کرد و سپس برای انتقال آب رود کارون به شهر، لوله کشی منازل را به انجام رساند. همچنین خط آهنی توسط این شرکت تاسیس شد که تا دارخزینه، روستایی در نزدیکی شوشتر، امتداد می‌یافت.

بدین ترتیب مسجد سلیمان از یک قصبه به شهری بزرگ بدل شد و مردم از اطراف و اکناف برای کار به این شهر مهاجرت کردند. شبکه آب و برق تکمیل شد و سیستم فاضلاب شهر به وجود آمد، حمل و نقل زباله مرتب شد و سیستم اتوبوسرانی به کار افتاد. همچنین ورزشگاه بزرگی ساخته شد و مسجد سلیمان چهره یک شهر تازه و متفاوت از سایر شهرها را به خود گرفت.

امتیاز استخراج، بهره‌ برداری و لوله ‌کشی نفت و قیر در سراسر ایران (به جز پنج استان آذربایجان‌، گیلان‌، مازندران‌، گرگان و خراسان‌) به مدت ۶۰ سال در سال ۱۲۸۰ میلادی و در دوره حکومت مظفرالدین شاه قاجار به دارسی داده و متعهد شده بود که از عواید حاصله ۱۶ درصد به عنوان حق‌الامتیاز و ۲۰ هزار لیره نیز به صورت نقد به عنوان سهم ایران، به دولت بپردازد
 
29 اسفند 1329- مجلس سنا- تهران
نمایندگان سنا لایحه ای را در دست دارند که پیش از آن از سوی نمایندگان مجلس شورای ملی تصویب شده بود.
در متن پیشنهاد تصویب شده ، آمده بود:  “به ‌نام سعادت ملت ایران و به‌منظور کمک به تامین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نمائیم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرارگیرد.”

پیشنهاد به شور گذاشته شد و دلایل موافقان و مخالفان بررسی شد؛ در نهایت سنا این پیشنهاد را در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ تصویب کرد و طرح اولیه "ملی شدن صنعت نفت ایران" به قانون تبدیل شد.

تعیین تکلیف استعمار پیر و شگرد سیاستمداران ایرانی
پس از ملی شدن صنعت نفت، انگلیس که با تصویب این قانون منافع خود را در خطر می دید، برای جلوگیری از به ثمر نشستن حرکت ملی شدن صنعت نفت، از تمامی شگردهای ممکن استفاده کرد.
یکی از این شگردها، تحریم نفت ایران در نیمه اول سال ‎ 1330 با هدف به خطر انداختن ثبات سیاسی و اقتصادی کشور بود. انگلیس به تمام خریداران نفت خام ایران هشدار داده بود که نفت ایران را خریداری نکنند.

اما دولتمردان وقت ایران در ادامه مبارزات خود با تلاش زیاد توانستند بر این حرکت استعمارگر پیر فایق آیند. دکتر مصدق نخست وزیر وقت، برای خنثی کردن توطئه انگلیس و کسب درآمد برای کشور، ترجیح داد نفت خام را با تخفیف به مشتریان بفروشد. نکته قابل توجه آن است که درآمدی که دولت مصدق با فروش تخفیفی نفت خام و فراورده نفتی برای کشور کسب کرد دو برابر رقمی بود که «شرکت نفت انگلیس و ایران» بابت فروش سالانه 31میلیون تن نفت خام به ایران پرداخت می کرد.

دهم مهرماه 1330- فرودگاه مهرآباد- تهران
چهره های برافروخته شمار زیادی از مدیران و کارکنان خارجی صنعت نفت که چمدان به دست در آستانه ورودی پروازهای فرودگاه ایستاده اند، نشان از پیروزی بزرگی برای ایرانیان دارد.

چندی پیشتر، با ابلاغ قانون ملی شدن نفت، هیات خلع ید به جنوب عزیمت کرده و تابلوی «ریاست شرکت» را از سر در دفتر مرکزی خرمشهر کنده و به جای آن تابلوی «هیات مدیره موقت » را نصب کرده اند؛ این بدان معنا بود که بعد از این تاریخ تمامی تاسیسات و ادارات شرکت زیر نظر هیات مدیره جدید خواهد بود؛ مفهمومی که فراتر از انتظارات بود و برای استعمار پیر بسیار گران آمد.

مستشاران، مدیران و مهندسان انگلیسی  در تصمیمی خلق الساعه تصمیم به ترک ایران می گیرند؛ با این امید که ایرانی ها برای چرخاندن صنعت نوپای نفت به زودی به آن ها مراجعه می کنند و آن وقت می توان برای نفت ایران بازی جدیدی درآورد و امتیازات جدیدی گرفت؛ امیدی که البته ناامید شد!

هفتم آبان ماه 1333- تهران
هیاتی از مقامات ایرانی و کنسرسیومی از شرکتهای صاحب نام نفتی گرد هم آمده اند و مذاکراتی را در خصوص آغاز انجام فعالیت در صنعت نفت ایران دنبال می کنند؛ مذاکراتی که در نهایت بازگشت مجدد اروپایی ها به صنعت نفت ایران را در پی داشت.
گردهمایی غول های نفتی ها که درست هشت روز پس از تصویب قرارداد کنسرسیوم از سوی مجلس شورای ملی و با چراغ سبز این نهاد ملی برگزار شد، با حضور ایران و کنسرسیومی متشکل از شرکت‌های بی‌پی (۴۰٪)، رویال داچ شل (۱۴٪)، گلف اویل (۸٪)، استاندارد اویل کالیفرنیا (۸٪)، استاندارد اویل نیوجرسی (۸٪)، استاندارد اویل نیویورک (۸٪)، تکزاکو (۸٪) و توتال (۶٪) برگزار شد.
شرکت های عضو کنسرسیوم نفت ایران درسال 1954 میلادی دو شرکت به نام های «شرکت سهامی اکتشاف و تولید نفت ایران» و «شرکت سهامی تصفیه نفت ایران» تشکیل دادند که روی هم «شرکتهای عامل نفت ایران» نامیده می شد.

این دو شرکت به ترتیب اختیار اکتشاف و تولید نفت خام و گاز طبیعی در حوزه معینی در جنوب ایران به نام «حوزه قرارداد» و تصفیه نفت خام و گاز حاصل از آن را عهده دار بودند. شرکت های عامل نفت ایران طبق قوانین کشور هلند تشکیل شده و در ایران به ثبت رسیده بودند. هریک از شرکت‌های عضو کنسرسیوم نفت ایران نیز یک شرکت بازرگانی تاسیس کرده و در ایران به ثبت رسانده بودند که به صورت مجزا از یکدیگر عمل کرده و نفت خام و گاز طبیعی حاصل از حوزه قرارداد را از شرکت ملی نفت ایران خریداری کرده و به خارج از کشور صادر می کردند.

این شرکت‌های بازرگانی همچنین بخشی از نفت خام خریداری شده را پالایش کرده و به صورت فراورده به خارج از کشور صادر می کردند. تعهدات مالی شرکت های بازرگانی تاسیس شده در دل شرکتهای عضو کنسرسیوم، عبارت بود از یک پرداخت مشخص تحت عنوان حق الارض که شامل کلیه نفت خام صادراتی می شد و مالیات بر درآمدی که به نسبت درصدی از منافع حاصل از صدور نفت بر اساس بهای اعلان شده نفت خام به دولت ایران می پرداختند؛ این درصد از 23 آبان ماه 1349 به 55درصد افزایش یافت.

تأسیسات ثابت صنعت نفت ایران، در این دوره اگر چه متعلق به شرکت ملی نفت ایران بود، اما بر اساس قرارداد، تنها شرکت‌های عضو کنسرسیوم، حق استفاده انحصاری از آنها را در طول مدت قرارداد در اختیار داشتند.

فعالیت‌های اکتشافی مستمر این شرکت، در طول دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ به کشف میادین بزرگی، در جنوب و جنوب غربی کشور انجامید، که در این راستا؛ در سال ۱۳۳۷ میدان نفتی اهواز، ۱۳۳۸ میدان نفتی بینک، ۱۳۴۰ میدان نفتی بی‌بی‌حکیمه، ۱۳۴۱ میدان نفتی رامشیر، ۱۳۴۲ میدان نفتی مارون، میدان نفتی منصوری، میدان نفتی گلخاری و میدان نفتی کرنج، در ۱۳۴۳ میدان نفتی پارسی و میدان نفتی رگ‌سفید و در سال ۱۳۴۴ میدان نفتی کوپال توسط شرکت سهامی اکتشاف و استخراج نفت ایران کشف شد.

دهه 50 شمسی- از تاسیس "اسکو" تا اکتشافات نفتی در جنوب ایران
همزمان با شتاب گرفتن روند فعالیت‌های تولید نفت و گاز، همچنین پیشرفت فناوری‌های اکتشاف، مهندسی حفاری و به موازات آن، کشف ذخایر اثبات‌شده نفت و گاز مستقر در جنوب ایران، شرکت خاص خدمات نفت ایران (اُسکو) در سال 1353 از دارایی‌های شرکت سهامی اکتشاف و استخراج نفت، تأسیس شد.

این شرکت با گسترش دامنه عملیاتی، فعالیت خود را به‌عنوان پیمانکار طرف قرارداد شرکت ملی نفت ایران، آغاز نمود. شرکت اُسکو در زمینه اکتشاف و مطالعه میدان‌ها، برنامه‌ریزی و اجرای عملیات حفاری، نصب و راه‌اندازی تأسیسات، احداث خطوط لوله، توسعه میادین و ازدیاد برداشت، همچنین برآورد بودجه‌های ارزی و ریالی پروژه‌های نفتی فعالیت می‌کرد. دفتر مرکزی شرکت اسکو در شهر مسجدسلیمان قرار داشت.

تا مهرماه ۱۳۵۳ اعضای کنسرسیوم بدون دخالت شرکت ملی نفت ایران برای تعیین میزان تولید از میادین و قیمت فروش نفت تصمیم می‌گرفتند، که از سال ۱۳۵۳ و تشکیل شرکت سهامی خاص خدمات نفت ایران (اُسکو) تغییرات عمده‌ای در ارتباط با نحوه نظارت شرکت ملی نفت ایران به عنوان نماینده دولت، در کار کنسرسیوم به وجود آمد.

در کنار اسکو، در سال ۱۳۵۵ شرکت عملیات غیرصنعتی نیز در شهر آبادان تأسیس شد. این شرکت عملیات پالایش، تصفیه نفت خام، تولید بنزین، همچنین ارائه خدمات لجستیک و پشتیبانی را بر عهده داشت.
عملیات اکتشاف میادین نفتی که از اواسط دهه ۱۳۴۰ سیر نزولی به خود گرفته بود نیز از اواسط دهه ۱۳۵۰ توسط شرکت اسکو از سر گرفته شد، که در پی آن در سال ۱۳۵۳ میدان نفتی چلینگر و میدان نفتی قلعه‌نار، سال ۱۳۵۴ میدان نفتی نرگسی و میدان نفتی رامین، سال ۱۳۵۵ میدان نفتی جفیر و در سال ۱۳۵۷ میدان نفتی زاغه کشف شد.

آبان 1357- وقوع اعتصابات در صنعت نفت
در آبان ماه ۱۳۵۷ نخستین جرقه اعتصابات در صنعت نفت زده شد و در پی آن شماری از گروه‌های کارگری، دست از کار کشیدند. به تدریج دامنه اعتصابات به شرکت اُسکو، که عملیات تولید را راهبری می‌کرد نیز کشیده شد و سرانجام در تاریخ ۶ دی ۱۳۵۷ عملیات صادرات نفت ایران، به طور کامل متوقف شد.

پس از وقوع انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ در ایران و خروج بخش اعظم کارشناسان خارجی و شرکت‌های بین‌المللی صنعتی از کشور، سپس تغییر ساختار سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی، شرکت اُسکو و شرکت عملیات غیرصنعتی، با هم ادغام شدند و مدیریت مناطق نفتخیز را بعنوان زیرمجموعه‌ای از شرکت ملی نفت ایران، تشکیل دادند. دفتر مرکزی این شرکت نیز به شهر اهواز منتقل شد.

حوزه عملیات مدیریت مناطق نفتخیز، به‌عنوان متصدی بخش بالادستی صنایع نفت و گاز سراسر کشور، منهای میادین دریایی مستقر در خلیج فارس، که مدیریت آنها برعهده شرکت نفت فلات قاره ایران بود، را در بر می‌گرفت. از سوی دیگر، وظیفه صادرات نفت خام تولید شده در کلیه کشور، همچنین انتقال نفت خام به کلیه پالایشگاه‌های داخلی و گازرسانی به شرکت ملی گاز ایران نیز برعهده مناطق نفتخیز قرار گرفت.

در طول جنگ ایران و عراق، تأسیسات بهره‌برداری، خطوط لوله، کارخانجات جانبی و زیرساخت‌های صنعتی متعلق به مدیریت مناطق نفتخیز، خسارات ناشی از 2500 حمله هوایی و موشکی ارتش عراق را تحمل کرد. مجموعه مناطق نفتخیز تا پایان جنگ، برنامه حفظ توان تولید و استمرار صادرات نفت خام، به میزان متوسط ۳ میلیون بشکه در روز را اجرا کرد و با وجود خسارت‌های پی در پی تأسیساتی، هیچگاه میزان تولید نفت این شرکت، از مرز ۲٫۴ میلیون بشکه در روز، پایین‌تر نرفت.

اول دی 1358- یک فرمان تاریخی و شکل گیری شرکت ملی حفاری ایران
با وجود ملی شدن صنعت نفت ایران در 29 اسفند 1329، اما تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی انحصار عملیات حفاری در دست شرکت های چند ملیتی قرار داشت. دولت های وقت مجبور بودند حفر چاه های نفت را با هرقیمت و هزینه ای بپذیرند؛ زیرا در اقتصادی که تکیه بر نفت داشت راهی جز افزایش تولید و فروش آن با هرقیمتی ممکن نبود.

در محیط کار مدیریت و نظارت با بیگانگان بود و ایرانیان مسئول هم در واقع نظاره گر بودند تا ناظر!
اگرچه صنعت نفت در 29 اسفند سال 1329 ملی شد، ولی صنعت حفاری به دلیل اهمیت استراتژیک همچنان در دست بیگانگان و استعمارگران باقی ماند، تا همواره به عنوان اهرم فشاری برکشور ایران مورد استفاده قرار گیرد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی از اوائل سال 1358 کارگران و کارمندان زحمت کش و رنج دیده که سال ها طعم تلخ کار در شرکت های خارجی را کشیده بودند با اجتماع خواستار تشکیل شرکتی ایرانی شدند، این اعتراضات ماه ها طول کشید و مذاکرات و جلسات زیادی بین مسئولین شرکت نفت و کارگران و کارمندان معترض انجام شد،؛ پس از چندی آیت الله اشراقی؛ نماینده امام با آنان دیدار و خواسته های کارکنان را به دولت وقت منعکس کرد و سرانجام در آذرماه 58 تعدادی از کارگران به نیابت از کلیه کارکنان که قبل از انقلاب در شرکت های خارجی اشتغال داشتند به محضر بنیانگذار جمهوی اسلامی حضرت امام خمینی (ره) شرفیاب شدند و تاسیس شرکتی ایرانی را خواستار شدند.

بدین ترتیب در سپیده دم بلندترین شب سال، بلند آواز ترین نوزاد انقلاب متولد شد؛ شرکت ملی حفاری ایران، تبلور اراده ملی، استقلال و خودکفایی در صنعت نفت کشور می باشد که با درایت و بصیرت بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام راحل در سال 1358 به ثمر نشست.

سال 1369- کشف بزرگترین مخزن گازی جهان
با حفر اولین چاه اکتشافی در خط مرزی مشترک ایران و قطر در خلیج فارس و نتایج مثبت لرزه نگاری، میدان گازی پارس جنوبی به عنوان بزرگترین میدان گازی ایران و یکی از مهم ترین منابع گازی مستقل جهان کشف شد.

وسعت این میدان 9700 کیلومتر مربع بوده و بخش متعلق به ایران 3700 کیلومتر مربع را شامل می شود.
بر اساس آخرین برآوردهای انجام شده، ذخیره درجای این میدان حدود 14,2 تریلیون مترمکعب بوده و دارای ذخیره ای بالغ بر 19 میلیارد بشکه میعانات گازی است.

با توسعه کامل فازهای پارس جنوبی، ظرفیت تولید گاز از این میدان مشترک به بیش از  800 میلیون مترمکعب در روز و میعانات گازی افزون بر یک میلیون بشکه در روز خواهد رسید که این موضوع در راستای تکلیف افزایش تولید نفت و گاز است. 

سال 1373- تشکیل متن به عنوان بازوی توسعه ای شرکت ملی نفت ایران
در ادامه فعالیت های توسعه ای صنعت نفت ایران، شرکت مهندسی و توسعه نفت در سال ۱۳۷۳ با هدف مدیریت و نظارت بر روند اجرای پروژه‌های عظیم نفت و گاز در شرکت ملی نفت تاسیس شد.

این شرکت در راستای اجرای پروژه های متعدد خشکی و دریائی با شرکتهای پیمانکاری / مهندسی گوناگون در داخل و خارج از کشور همکاری داشته و زمینه لازم جهت انتقال فناوری و تکنولوژی مربوط به صنایع نفت و گاز وابسته به پروژه های فوق را به داخل کشور فراهم کرده است.

سال 1377- تولد شرکت های نفت مناطق مرکزی ایران و نفت و گاز پارس
در سال 1377 شرکت نفت مناطق مرکزی ایران به عنوان یکی از پنج شرکت تولیدی نفت و گاز و دومین شرکت تولید کننده گاز کشور متولد شد.

این شرکت هم اکنون مسئولیت تولید و توسعه اکثر میدان‌های خشکی در یازده استان‌ ایلام، بوشهر، چهار محال و بختیاری، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، قم، کرمانشاه، کهگیلویه و بویر احمد، لرستان و هرمزگان را بر عهده دارد و در حال حاضر نزدیک به نیمی از گاز مورد نیاز کشور را تأمین می کند.

شرکت نفت مناطق مرکزی ایران مسئولیت توسعه و تولید از 77 میدان گازی و نفتی را بر عهده دارد که شامل 47 میدان گازی و 30 میدان نفتی می شود که تا کنون 13 میدان گازی و 12 میدان نفتی توسعه یافته و در مدار تولید هستند. ستاد این شرکت که مسئولیت سیاست گذاری و تدوین استراتژی تولید و توسعه را به عهده دارد در تهران و ستاد شرکت‌های بهره برداری نفت و گاز شرق، غرب و زاگرس جنوبی به ترتیب در شهرهای کرمانشاه، مشهد مقدس و شیراز واقع است.
-  شرکت بهره برداری نفت و گاز زاگرس جنوبی به مرکزیت شیراز
محدوده فعالیت این شرکت در استان‌های فارس، هرمزگان، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری با مرکزیت ستاد در شهرستان شیراز انجام می پذیرد .
حوزه فعالیت این شرکت، تولید از میدان های مستقل گازی در چهار منطقه عملیاتی نار وکنگان، آغارودالان، سرخون و پارسیان و تولید نفت ازمیدان های جدید سروستان، سعادت آباد و انتقال به پالایشگاه شیراز را شامل می شود. بخشی از گاز تولیدی جهت تزریق در میدان های شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب و بخش عمده آن به پالایشگاه‌های شرکت ملی گاز ایران و مایعات گازی آن نیز به پالایشگاه‌های شیراز، بندرعباس، پارسیان، فجرجم و به منظور صادرات به بندر طاهری ارسال می شود.
-  شرکت بهره برداری نفت و گاز غرب به مرکزیت کرمانشاه
محدوده فعالیت این شرکت در استان‌های کرمانشاه، ایلام، خوزستان و لرستان با مرکزیت ستاد در شهرستان کرمانشاه است و  بهره بــرداری از میدان های نفتی و گازی در مناطق عملیاتی چشمه خوش، دهلران، سرکان/ماله کوه، نفت شهر و تنگ بیجار را بر عهده دارد.
- شرکت بهره برداری نفت و گاز شرق به مرکزیت مشهد
 فعالیت این شرکت در محدوده استان‌های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی با مرکزیت ستاد در شهرستان مشهد انجام می شود که شامل تولید گاز از میدان های خانگیران و گنبدلی است و گاز مورد نیاز شمال و شرق کشور را تامین می کند. گاز تولیدی و مایعات گازی استحصالی نیز به پالایشگاه گاز خانگیران (شهید هاشمی نژاد) ارسال می شود.
نفت و گاز پارس؛ ضامن توسعه بزرگترین مخزن گازی جهان
شرکت نفت و گاز پارس به عنوان یکی از شرکت‌های فرعی شرکت ملی نفت ایران در اول دی ماه 1377 تأسیس شد. این شرکت مسئولیت توسعه کلیه فازهای میدان گازی پارس جنوبی و توسعه میادین گازی پارس شمالی، گلشن و فردوسی را بر عهده دارد.
اهمیت تسریع در بهره‌برداری از میدان مشترک پارس جنوبی به عنوان بزرگترین مخزن گازی کشور و جهان که به تنهایی نیمی از ذخائر گاز طبیعی ایران را در خود جای داده است؛ ایجاب می نمود که سازمانی مستقل با ساختار اجرایی ویژه جهت راهبری آن ایجاد شود. در این راستا شرکت نفت وگاز پارس (سهامی خاص) طبق بند (الف) ماده 5 اساسنامه شرکت مهندسی و توسعه نفت در ارتباط با توسعه میدان پارس جنوبی به همراه کلیه نفرات و امکانات موجود و حساب‌های مربوطه به این شرکت منتقل شد.
انجام ماموریت‌ها و اجرای قراردادها در زمینه اکتشافات، توسعه، تولید نفت خام و گاز طبیعی و فرآورش و همچنین حمل و انتقال نفت‌خام و فرآورده‌های نفتی به مخازن و بنادر مربوطه، بارگیری در محدوده جغرافیایی پارس جنوبی، پارس شمالی، و دیگر میادین دریائی در خلیج‌فارس و وظایف دیگری که مجمع عمومی شرکت تصویب کند، از جمله وظایف و مسئولیت های این شرکت است.
 براساس مصوبه امور مجامع شرکت ملی نفت ایران، فعالیت‌های عملیاتی مربوط به چاه‌ها، سکوهای دریائی و خطوط لوله انتقال زیر دریا تا قبل از واحد لخته‌گیر (Slug Catcher) تأسیسات خشکی به این شرکت واگذار شده است.

سال 1379- تغییر نام مدیریت تولید مناطق خشکی به مناطق نفتخیز جنوب
پس از پایان جنگ ایران و عراق، ساختار سازمانی شرکت ملی نفت ایران از سوی وزارت نفت مورد بازنگری قرار گرفت، که در پی آن، مدیریت مناطق نفتخیز، به مدیریت تولید مناطق خشکی تغییر نام داد. در گذر این تغییر، تولید و صادرات ۸۵ درصد  نفت و 100 درصد گاز طبیعی و میعانات گازی، انتقال نفت خام به کلیه پالایشگاه‌های داخلی و گازرسانی به شرکت ملی گاز ایران، همچنین تأمین خوراک کلیه مجتمع‌های پتروشیمی ایران، به مدیریت تولید مناطق خشکی واگذار شد.

گرچه مدیریت تولید مناطق خشکی همواره بعنوان زیرمجموعه‌ای از شرکت ملی نفت ایران فعالیت می‌کرد، ولی از نظر عملیاتی، یک شرکت مستقل بشمار می‌آمد، که دارای سازمانی یکپارچه بود. از سال ۱۳۷۶ مطالعاتی با هدف جداسازی و تغییر ساختار سازمانی مدیریت تولید مناطق خشکی آغاز شد که در پی آن در سال ۱۳۷9 مجموعه مدیریت تولید از مناطق خشکی، به شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، تغییر ساختار داد و شرکت‌های بزرگی چون شرکت مهندسی و توسعه نفت ایران، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، شرکت پایانه‌های نفتی ایران، شرکت نفت و گاز اروندان، شرکت کالای نفت لندن، هواپیمایی نفت ایران و… بتدریج از دل این شرکت متولد شدند.

شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب هم اکنون با بیش از 45 میدان هیدروکربوری بزرگ و کوچک در گستره ای افزون بر 400 هزار کیلومتر مربع از استان بوشهر تا شمال خوزستان، حدود 80 درصد نفت خام و 16 درصد گاز کشور را تولید می‌کند.

دهه 90- شرکت ملی نفت ایران؛ پیشگام توسعه
با گذشت 66 سال از ملی شدن صنعت نفت ایران، حرکت شرکت ملی نفت ایران بر روی ریل توسعه شتاب بیشتری گرفته است.
این شرکت با در اختیار داشتن 1140 میلیارد و 200 میلیون بشکه ذخایر درجای هیدروکربوری، رتبه نخست ذخایر هیدروکربوری در جهان را از آن خود کرده و دستیابی به سطح ظرفیت تولید 5.7 میلیون بشکه در روز نفت خام و مایعات گازی، همراه با ظرفیت تولید بیش از 1300 میلیون مترمکعب در روز گاز طبیعی در پایان برنامه ششم را هدف قرار داده است.
کشف 66 تریلیون فوت مکعب گاز و 15 میلیارد بشکه نفت درجا تا پایان دی ماه سال 95 مبین کارنامه درخشان اکتشاف در شرکت ملی نفت ایران است.

شرکت ملی نفت ایران همچنین طی سه سال گذشته توانسته است به بخش عمده ای از اهداف تولیدی خود جامه عمل بپوشاند؛ به طوری که میزان تولید روزانه نفت خام از 2.65 میلیون بشکه در سال 92 به 3.9 میلیون بشکه در سال جاری رسیده است و پیش بینی می شود با راه اندازی تاسیسات نمکزدایی تا پایان سال به رقم تولید روزانه 4 میلیون بشکه نفت مرغوب دست یابیم.

میزان تولید روزانه گاز از میادین کشورمان نیز از 490 میلیون مترمکعب در سال 92 به 840 میلیون مترمکعب  افزایش یافته است؛ این شرکت در عین حال توانسته است طی همین مدت رقم تولید روزانه میعانات گازی را از 325 هزار بشکه در سال 92 به 550 هزار بشکه ارتقا دهد.
همچنین بر اساس هدف‌گذاری انجام شده، تا سال 1397 تولید نفت خام از میدان‌های مشترک غرب کارون شامل پنج میدان آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یاران شمالی، یاران جنوبی و یادآوران با ظرفیت نفت درجای ۶۴ میلیارد بشکه، به ٧٠٠ هزار بشکه در روز افزایش می یابد.

نگاهی گذرا به کارنامه موفق شرکت ملی نفت ایران طی 66 سال گذشته، تحقق بخش عمده ای از اهداف توسعه ای شرکت ملی نفت ایران در قالب تفاهمات و توافقنامه های جدید، افزایش 3 برابری تولید از میدان های مشترک غرب کارون، حمایت از تولید کالای باکیفیت داخلی در چارچوب اقتصاد مقاومتی و توانمندسازی پیمانکاران ایرانی، اجرای طرح آماک و جمع آوری روزانه نزدیک به 8 میلیون مترمکعب گازهای همراه در میادین نفتی خوزستان و افزایش 2 برابری میزان صادرات نفت خام در یک سال گذشته، علاوه بر افزایش درآمد کشور، افزایش قدرت چانه زنی کشورمان در مجامع بین المللی را در پی داشته است و از همین روی پربیراه نخواهد بود که صنعت نفت را به عنوان شاه کلید توسعه ملی در دهه 90 قلمداد کنیم.


گزارش از منیژه احیایی

شماره خبر 19783/4
 




کلمات کليدي
تاریخ صنعت نفت
  نام نظر    
   
  پست الكترونيك  
   
  وب سایت  
   
 
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید

 
   
     
 
امتیاز دهی
 
 

نظرات
نام نظر    
 
پست الكترونيك    
 
وب سایت  
 
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید

 
 
بیشتر
نسخه قابل چاپ
 

اخبار مرتبط
 
تعداد بازديد اين صفحه: 241
  مقاله   گزارش   گفت‌وگو   یادداشت
 


 

خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (niocguest)


مجری سایت : شرکت سیگما