سفر به اعماق زمين

آغاز سفر

سفر به اقليمهاي نفتي هر بار به شكلي آغاز ميشود و پايان مي يابد و ما مي كوشيم از درافتادن به ورطه كليشه و تكرار، حتي در اين بخش پرهيز كنيم.
سالن انتظار فرودگاه پر تب و تاب و آكنده از چهره هايي است كه هيجان پرواز در آنها موج مي زند ومن در اين فضاي مواج و پر هياهو در پي يافتن مردي هستم كه آقاي شهيدي رئيس روابط عمومي شركت توسعه پتروايران وي را 40-50 ساله و تنومند توصيف كرده است.
ساعت چهارونيم بعد از ظهر است و من براي يافتن مهندس بهروز مقدم كه در سفر به كيش و ديدار ازسكوهاي حفاري دريايي «انرژي اكسپلورر-4» و «ساخالين» همسفر و همراه من خواهد بود يك ساعت وقت دارم. يك بار تا انتهاي سالن ميروم و باز ميگردم، بعد يك فنجان چاي مي نوشم و مي نشينم و به چهره هاي مردانهاي كه 40-50 ساله مي نمايند و تنومند به نظر مي آيند خيره مي شوم... وقتي همراه ديگر مسافران پرواز 404 كاسپين كه بيشتر آنان را زنان و دختران تشكيل ميدهند از پله ها بالا ميروم ودر انتهاي هواپيماي توپولف روي صندلي مشرف به موتور هواپيما مي نشينم، هنوز اميدوارم، اماهنگامي كه همنشين و هم پرواز جوان و لاغراندامم را مي بينم، كمي نگران ميشوم. دقايقي بعد،چرخ هاي هواپيما از زمين كنده ميشود و من نگراني را از ذهنم پاك مي كنم تا از پرواز لذت ببرم...
در فرودگاه كيش كه سرشار از ترنم يك ساز غربي و طنين خنده ها و شادي هاي كودكانه است مهندس مقدم را مي يابم. هر دو سوار يك خودرو بزرگ كولردار مي شويم و به ميهمانسراي پتروايران در منطقه مسكوني صدف ميرويم. ساعت هشت و نيم در حالي كه جزيره هنوز به طور كامل در تاريكي شب فرونرفته و هوا گرم و نمناك است، سوار بر هيونداي خوشرنگ و خنك مهندس مقدم به رستوراني خلوت ميرويم و شام مي خوريم.
از رستوران كه بيرون مي آييم، شبي ديگر در كيش آغاز شده است، شبي سرشار از نور، موسيقي،هيجان، فروشگاههاي پر از كالا، كيسه هاي پر از خريد، چهره هاي سرخ و سفيد، قرعه كشي و جايزه،پله هاي برقي، سماور غولپيكر، چاي و قليان و بستني، سينماي خياباني، ماشينهاي كورسي، هتل هاي چهار-پنج ستاره، آسمان پر از فشفشه و كنسرت گروه آرين.
در شب روشن و رنگارنگ كيش از خيابانهاي اصلي شهر و از برابر هتلهاي شايان، فلامينگو و هتلهاي پر از مسافر و در حال ساخت گذر مي كنيم و در برابر هتل در دست احداث داريوش كه بيش از هر جاي ديگر جزيره، تاريخ و فرهنگ و شكوه و غناي روح ايران و ايراني را به نمايش گذاشته است، متوقف ميشويم.
هتل داريوش كه به سبك و سياق تالار آپادانا در كاخ باستاني تخت جمشيد طراحي شده وحجاريهاي آن را معماران و هنرمندان كردستاني در طول چند سال گذشته انجام داده اند، باسرمايه گذاري كلان دو برادر ثروتمند و فرهنگ مدار ايراني مقيم خارج از كشور، به فاصله كمي از دريا درحال ساخت است.
يك ساعت و نيم گذشته از نيمه شب، خيابانهاي پر ازدحام جزيره را رها مي كنيم و به ميهمانسرا بازميگرديم.
خواب، دنياي فراموشي هاست.

پرواز به سكوي اكسپلورر-4

ساعت 9 صبح پنجشنبه در حالي كه شبگردي و گشت وگذار در گوشه و كنار كيش سبب ساز خواب ماندن مان شده بود به فرودگاه رفتيم.
در دفتر هماهنگي و امور مسافرت پتروايران كه عناوين شركتهاي «توتال»، «آجيپ»، «اني» و «شل» نيزبر سر در آن ديده ميشد، مشخص شد كه به طور دقيق 65 كيلو و 200 كيلوگرم سنگيني را همچنان برگُرده زمين تحميل ميكنم. مسئول دفتر، نام و نشان و وزن ما را در فرم پرواز ثبت كرد و بعد به تماشاي فيلمي آموزشي در مورد پرواز با چرخ بال نشستيم كه شركت "GOLF HELICOPTER" قطر براي مسافراني چون ما تهيه كرده بود. (اين شركت، ارايه خدمات مربوط به چرخبال به شركتهاي نفتي مستقردر منطقه -خليج فارس- را بر عهده دارد.)
در مدت كوتاهي كه براي سوختگيري به انتظار گذشت، با خلبان انگليسي تنومند، خوشبرخورد وتا حد زياد شوخ طبع چرخبال آشنا شديم و همراه او به مطلبي كه درباره گرما و نمناكي هوا و شباهت آنبه سونا گفت، خنديديم.
چند دقيقه بعد، در حالي كه مي كوشيديم موضوع ناايمن بودن چرخبال و سوانح اخير را از ذهن بيرون برانيم، سوار شديم و به اين ترتيب سفر پرسروصداي ما به سكوي حفاري «انرژي اكسپلورر-4»(ENERGY EXPLORER 4) آغاز شد.
پس از 40 دقيقه پرواز در ارتفاع زياد وارد حوزه نفتي سلمان شديم و شعله مشعل هايي كه مانندچوب كبريتهاي عظيم مشتعل و سايه هاي مواج آنها بر سطح دريا گسترده شده بود در برابر چشمانمان جان گرفت.
در مركز مخابرات سكو، با يك انگليسي، يك عرب و يك مصري كه رئيس سكو بود و در جمع متراكم چشم آبي هاي اروپايي و سيه چرده هاي هندي و عرب، بيش از هميشه به ايرانيان شباهت داشت آشنا شديم و پس از دريافت عينك، كلاه و كفش ايمني (لباس ايمني را طبق معمول بر تن داشتيم) براي گفت وگو به دفتر كار وي رفتيم.

در دفتر رئيس سكو

مهندس حمدي الغير 51 ساله و مسلمان، اهل مصر است. از 26 سالگي در صنعت نفت فعاليت كردهو از سال 1995 ميلادي به شركت "SCHLUMBERGER" پيوسته است. وي از 14 ماه پيش تاكنون دربخش عمليات حفاري دريايي ايران فعاليت ميكند و به دليل مشاركت توليد (joint venture) دوشركت پتروايران و "SCHLUMBERGER"، در استخدام شركت توسعه پتروايران است.
شركت فرانسوي "ITM"، پيمانكار پتروايران در اين پروژه است و مهندس حمدي به عنوان"company man" يا رئيس سكو، بر روند اجرايي عمليات حفاري در اين سكو نظارت دارد.
وي لوازم و مواد مورد نياز حفاري را طبق برنامه زمان بندي پيش بيني و براي تهيه و تامين آنها در زمان مناسب اقدام ميكند.
اگر در جريان عمليات، موانعي ايجاد شود، رئيس سكو مكلف به رفع آنهاست و در صورتي كه نياز به رايزني و كسب تكليف وجود داشته باشد، مهندس حمدي مدير بالادست خود را در پتروايران-تهران در جريان قرار مي دهد و رهنمود مي طلبد.
رئيس سكو همچنين مسئول ايمني چاه، دكل حفاري و نيروي انساني فعال در سكو است. وي بااعمال شيوه هاي مديريتي خاص، از بروز هر نوع خطر براي چاه هاي فعال و در حال حفاري در پيرامون سكو جلوگيري ميكند.

دنياي كوچك سكو

سكوي حفاري دريايي «انرژي اكسپلورر-4» دنيايي كوچك است كه حدود 80 نفر با مليت هاي مختلف و تخصص هاي متفاوت براي تحقق هدفي مشترك در آن سرگرم تلاش اند. دكل حفاري به وسيله چهار پايه بزرگ كه در كف دريا فرو رفته اند مهار شده و به وسيله گروهي متشكل از «مارسل پروست»رئيس فرانسوي دستگاه، «وين موريس» حفار استراليايي و «استيو وين رايت» متخصص حفاري انحرافي كه انگليسي است، كنترل و به كار گرفته ميشود.
متخصص گل شناس، متخصص راندن جهت ياب هوشمند براي حصول اطمينان از حفاري چاه درجهت مورد نظر، متخصص راندن لوله هاي جداري، متخصص تعمير و نگهداري ژنراتورها، موتورها وپمپ ها، مهندس برق، مهندس مكانيك و دهها كارشناس ديگر در سكوي «انرژي اكسپلورر-4» در قالب طرح اقماري حضور دارند و مي كوشند عمليات حفاري دومين چاه گازي مشترك با امارات متحده عربي در ميدان نفتي سلمان با موفقيت به اجرا در مي آيد.
در ساعت 11 صبح پنجشنبه 30 مرداد 82، مته هاي حفاري تا عمق 2100 متري بستر خليج فارس در حوزه سلمان نفوذ كرده اند و طبق پيش بيني هاي اكتشافي، در عمق 4500 متري به منبع گازي خواهندرسيد و به اين ترتيب روزانه 60 ميليون فوت مكعب به ظرفيت توليد گاز كشور افزوده خواهد شد.

سكوي خودكفا

مجتمع دريايي «انرژي اكسپلورر-4» كه چهار دهه پيش در ايالات متحده ساخته شده و به شركت فرانسوي "ITM" تعلق دارد با در اختيار داشتن تاسيسات تخصصي همچون اقامتگاه كاركنان، بخش گل حفاري، محل استقرار كمپرسورها و ژنراتورها، تجهيزات پالايش آب، انبار وسايل و لوازم برقي ومكانيكي و قطعات يدكي، درمانگاه با پزشك عمومي، انبار و سردخانه مواد غذايي، مكان ورزشي،آشپزخانه و رستوران و تاسيسات و تجهيزات ديگر، سكويي خودكفا به شمار مي آيد و در صورت دريافت آب، سوخت و مواد غذايي، ميتواند بدون وقفه به فعاليت تخصصي خود ادامه دهد.
نزديك ترين همسايه «اكسپلورر-4» در آبهاي ايران سكوي نفتي «ساخالين» است كه ماموريت نفوذ به لايه نفتي حوزه سلمان را با مديريت و نظارت پتروايران بر عهده دارد.
پتروايران با در اختيار داشتن سه سكوي حفاري ديگر در حوزه فروزان (مشترك با عربستان سعودي)در شمال خليج فارس كه Furtuna، Orizont و Ekhavie ناميده مي شوند، بزرگترين متولي فعاليت هاي نفتي دريايي در بخش حفاري در منطقه به شمار مي آيد.

متخصصان ايراني در سكوي خارجي

با اين كه «اكسپلورر-4» يك سكوي خارجي است، نزديك به 10 درصد كاركنان آن را متخصصان ايراني تشكيل مي دهند.
مهندس حمدي مي گويد متخصصان چاههاي انحرافي، گلشناس نوبتكار شب و متخصص راندن مته "PDC" در چاه، ايراني هستند. به اعتقاد حمدي، نيروهاي متخصص ايراني مستعد، سختكوش وپرتواناند و در صورتي كه در جايگاه مناسب و متناسب با دانش و تخصص خود قرار گيرند و به درستي هدايت شوند، آينده اي توأم با موفقيت در انتظار آنان خواهد بود.
رئيس سكوي حفاري «انرژي اكسپلورر-4»، كاركرد متخصصان ايراني را مثبت و رضايت بخش ارزيابي مي كند.

خطر در كمين سكو

احتمال برخورد شناورهاي كوچك و بزرگ به ويژه قايق هاي ماهيگيري، بزرگترين خطري است كهيك سكوي حفاري و يا بهره برداري را در گستره دريايي پرتلاطم تهديد مي كند، اما به گفته مهندس حمدي، يك سكوي حفاري چاه گازي، در معرض تهديدهاي جدي تري نيز قرار دارد كه انتشار گازكشنده H2S از بعضي لايه هاي در حال حفاري از آن جمله است.
افزون بر اين، چاههاي نفتي يا گازي كه در نزديكي سكو قرار دارند نيز همواره خطري بالقوه به شمارمي آيند.
هرچند تجهيزات پيشرفته ايمني سكوي حفاري «اكسپلورر-4» در صورت لزوم به طور خودكار به مقابله با تهديدها ميپردازد، اما در مواردي نيز مسئولان ايمني سكو ناچار ميشوند شيرهاي آب آتش نشاني را به روي شناورهاي ماهيگيري كه وارد حريم سكو شده و خود و وسيله امرار معاش شان رابه خطر انداخته اند بگشايند و آنان را از كانون خطر دور كنند.

دلتنگيهاي سكو

زماني كه خورشيد خون رنگ در فراسوي دريا از ديده ها پنهان ميشود و امواج بيش از آنكه زيبا به نظر آيند، هراسناك جلوه ميكنند، سكونشينان به اوج دلتنگي ميرسند و هواي خانه و خانواده به سرشان ميزند.
در چنين شرايطي، كاركنان اروپايي به طريقي و آسياييها به شيوهاي با دلتنگيهاي خود كنار ميآيند ودر اين ميان، كار مهندس حمدي كه بر چنين مجموعه اي مديريت ميكند و خود نيز هواي زن و فرزندبه سر دارد، مشكل تر از ديگران است.
وقتي چراغهاي سكو بر امواج شب زده پرتو مي افشانند و نوبتكاران شب آماده فعاليت ميشوند،خستگي يك روز داغ و نمناك بر دلتنگي چيره ميشود و نوبتكاران روز، روي راحتيهاي اتاق به تماشاي تلويزيون نشسته اند و يا در بستر خواب، براي روز پرتلاش ديگري تجديد قوا مي كنند.
مهندس حمدي ميگويد از 25 سال پيش در قالب طرح اقماري خدمت ميكند و از روز نخست زندگي خانوادگي را به گونه اي تنظيم و برنامه ريزي كرده است كه خانواده در نبود وي، جريان زندگي رادنبال كند و دشواريها را از ميان بر دارد.
پذيرفتن اين مدعا از مردي كه نيمي از عمر خانوادگي خود را به دور از همسر و فرزندان سپري كرده،اندكي دشوار مينمايد؛ به ويژه اگر به ياد آوريم آدمي تا به آن حد مختار نيست كه همه برنامه هاي زندگي خود را به ميل خود تنظيم كند. اما داشتن دو دختر و يك پسر كه تحصيلات عالي خود را در دانشگاه قاهره به پايان برده اند، ميتواند شاهدي بر مدعاي مهندس حمدي باشد.
از او ميپرسيم صنعت نفت ايران را چگونه ديده است، پاسخ ميدهد: مثل صنعت نفت مصر؛ همهتلاش ميكنند تا توليد تداوم و افزايش يابد.
مي پرسيم چه علايقي دارد، پاسخ ميدهد:
فعاليت فشرده، دقيق و توام با مسئوليت، زماني براي خواندن كتاب، تماشاي فيلم و... باقي نميگذارد. حتي هنگامي كه با تكان هاي ملايم سكو در اتاقم به خواب ميروم، ذهن خسته ام نگران ايمني دستگاهها و تندرستي حدود 80 انسان است كه از خداوند مي خواهم همگي در پايان دوره فعاليتشان سالم و شاد به آغوش خانواده بازگردند.

كار، ارزش است

پرسش پاياني ما از مهندس حمدي "Company man" يا رئيس سكوي حفاري گاز «انرژياكسپلورر-4» در زمينه نگرش او به كار به عنوان يك ارزش است.
حمدي در پاسخ ميگويد: من مسلمانم و تلاش و فعاليت و ارائه خدمت به جامعه بشري، ازبزرگترين ارزشها براي هر مسلمان است. حضور من در سكوي «اكسپلورر» تنها به اين دليل نيست كه هرماه حقوق و مزايايي دريافت كنم و زندگي ام را پيش ببرم. به اعتقاد من، كار، «ارزش»ي احترام برانگيز ومعنا دهنده است. به همين دليل آن روزي كه خسته ترم، خرسندترم و اگر كارها به خوبي پيش برود،احساس رضايت بخشي خواهم داشت.
به طور موقت از مهندس حمدي جدا مي شويم تا از سكو و عمليات حفاري ديدن كنيم.

در محوطه چاهها

از اتاق خنك حمدي كه دو نمايشگر رايانه اي، آخرين وضعيت عمق و فشار و زاويه انحراف چاه درحال حفاري را نشان ميدهند بيرون مي آييم و تنوره گرما و رطوبت به يادمان مي آورد كجا هستيم.پله هاي فلزي آغشته به روغن، بر اثر تماس با هواي گرم و شرجي به سرسره هايي تبديل شده اند كه اگركفش ايمني به پا نداشته باشي و لحظه اي غفلت كني، سر مي خوري و پرتاب مي شوي روي بدنه فلزي سكو و يا روي امواج متلاطم دريا و آن وقت سر و كارت با كوسه ماهي هاي دندان اره اي است كه اطراف سكو پرسه ميزنند و ذره اي از ته مانده هاي غذاي سكو را كه به دريا ريخته ميشود باقي نمي گذارند.
از پله ها پايين مي رويم و به محوطه چاهها نزديك مي شويم. مهندس مقدم با همان دقت هميشگي درباره چاهها توضيح ميدهد:
دو چاه زير پاي ماست. يكي گاز توليد ميكند و ديگري همان است كه حفاران پتروايران با مته17ويك دوم اينچ به آن هجوم برده اند و تا عمق 2150 متري پيش رفته اند.
وقتي به دايره آهكي رنگ مواج زير پايم نگاه ميكنم، دلم ميخواهد همراه با مته الماسه تا اعماق زمين سفر كنم، لايه هاي سخت و غير قابل نفوذ را پشت سر بگذارم و وقتي سكوت چندميليون ساله مخزن گاز در سياهي وهم آلود اعماق 4 هزار متري زمين ميشكند، آنجا باشم. هرچند ميدانم تاكنون ذهن خلاق بشر نتوانسته است دوربيني بسازد كه با مته حفاري تا اعماق تاريك و بي صداي زمين همسفر شود و به خلوتگاه و اندروني هيدروكربورها راه يابد.

در قلب سكو

به محوله دستگاه حفاري نزديك شدهايم كه قلب سكوي حفاري به شمار ميآيد. جايي كه حفار ورئيس دستگاه حفاري با استفاده از دانش، تجربه و ابزارهايي كه در اختيار دارند، چاه در حال حفاري گازرا كه به انبار باروت شباهت دارد كنترل ميكنند. حفار انگليسي كه متخصص حفاري انحرافي است،جهت و زاويه حفاري را زير نظر دارد. يكي از كارگران هندي كه با مچ و ساعد تنومندش ميتوانداستخوانهاي يك گاو را بشكند روي تنه آخرين لوله نشان گذاري ميكند تا عمق چاه مشخص شود. او وكارگر هندي ديگري، لوله ها را از چاه بيرون آورده اند تا ناصافي هاي بدنه چاه را با استفاده از ابزار خاص ازميان بردارند تا بعد جهت و زاويه چاه به وسيله دستگاه M.W.D اندازه گيري شود.
مهندس مقدم مي گويد مته حفاري در سفر خود به اعماق زمين با عوامل بازدارنده اي مواجه ميشود.به طور مثال ممكن است بعضي لايه ها پرفشار و داراي هيدروكربورهاي نفت، گاز و يا آب شور باشند وفوران كنند، ممكن است بدنه چاه ريزش كند، امكان دارد لوله ها گير كنند و از چرخش باز ايستند،احتمال دارد قطعه و يا لوله اي جدا شود و به چاه سقوط كند، و بسياري عوامل ديگر كه حفاران، باتجربه و تدبير و نظم و انضباط از ميان برمي دارند و پيش ميروند.

پادگان اكسپلورر-4!

رعايت نظم و انضباط و سلسله مراتب در يك سكوي حفاري از اصول اساسي است و همچون پادگان نظامي مو به مو و بدون چون و چرا به اجرا درمي آيد. همه افراد در ردههاي مختلف و بامسئوليت هاي متفاوت به وظايف خود واقفند و ميدانند زماني كه دستور عملياتي صادر ميشود معنايش اين است كه بالاترين مقام مسئول در سكو يا در تهران آن دستور را صادر كرده و بايد در كوتاهترين زمان ممكن به اجرا در آيد.
از سوي ديگر، سكوي حفاري جزيره اي كوچك با خطرات بالقوه فراوان است و اگر شرايط ايجاب كند، همه كاركنان از رئيس سكو گرفته تا كارگران گل حفاري دست در دست يكديگر مي نهند و مشكلات را از ميان بر مي دارند.

عجب دنياي كوچكي!
سفر به اقليم هاي نفتي با همه دردسرها و مخاطراتش براي روزنامه نگاري با ذهن پوينده وجستوجوگر، خيرات و بركاتي دارد كه حتي با هيچ قيمتي در جايي ديگر نمي توان به آنها دست يافت.
بي درنگ پس از ورود به اتاقك فرمان حفاري، مهندس مقدم و مهندس حفار استراليايي «وينموريس» فرياد شادي و هيجان سر ميدهند و يكديگر را در آغوش مي كشند. از آخرين ديدار آن دو،حدود 18 سال ميگذرد.
مهندس مقدم ميگويد:
هيجده سال پيش يعني در اوج جنگ تحميلي، در حالي كه كارآموز جواني بودم، با «وين» كه در آنزمان متخصص حفاري به شمار مي آمد آشنا شدم و مدتها همكار بوديم. ديدار دوباره وين از آن رو براي من شادي آور است كه با او در خط مقدم جبهه صنعتي همسنگر و هم رزم بودم و حالا با ديدن اوخاطرات جنگ در ذهنم زنده مي شود.

هنر آقاي «وين»

آقاي وين رو به ديوار شيشه اي اتاقك فرمان ايستاده و همه تحركات را در صحنه حفاري زير نظر دارد.هرچند «پروست» فرانسوي و «وين رايت» انگليسي در كارگرداني اين صحنه سهيم اند؛ اما اين «وينموريس» استراليايي است كه زمام حفاري را به دست دارد. مته حفاري و لوله ها در بن چاه مي چرخند وپمپ هاي گل، گل حفاري را با فشار به داخل چاه ميرانند. يك صفحه مدور كه به ساعت ديواري ميماندبه ديواره اتاقك نصب شده و عقربه هاي بزرگ آن وزن لوله ها را كه 230 تن است و ميزان فشاري را كه به مته منتقل ميشود نشان مي دهند. يك نمايشگر نيز شبيه آنچه در دفتر رئيس سكو ديديم، مسيرشبيه سازي شده مته، زاويه انحراف و عمق چاه را به شكل نمودار نشان ميدهد.
وين موريس در برابر صحنه حفاري ايستاده و در سمت چپ او اهرمي فلزي قرار دارد كه بي شباهت به دنده خودرو نيست. حفار استراليايي با چشمان تيزبينش ميزان فشار پمپها، وزن وارد به مته (هنگام تهيه گزارش، وزن وارده به مته حدود 15 تن بود)، ميزان گشتاور لوله ها و عوامل ديگر را زير نظر دارد و درهمين حال با سرانگشتان حساس و هوشمندش اهرم را جابه جا و با اين كار ميزان فشار وارد بر مته راتنظيم ميكند.
گويي وين افزون بر چشمانش، عضو بينايي ديگري هم دارد. او آنچه را كه چشمانش قادر به ديدن آنها نيستند، با سرانگشتان دقيق و محاسبه گرش مي بيند. وين هر روز به مدت 12 ساعت متوالي در حاليكه چشمانش بر روي عقربه ها، نمايشگر رايانه اي و صحنه زنده حفاري در گردش اند، اهرم فلزي را باظرافت انگشتان يك پزشك جراح جابه جا ميكند و زمان توقف نگاهش را در ايستگاه هاي مختلف به گونه اي تنظيم ميكند كه مته حفاري طبق برنامه پيش برود، زاويه انحراف چاه طبق نمودار محاسبه شود، گاز كشنده منتشر نشود، مشكلي براي چاه ديگر كه در فاصله نزديك گاز توليد ميكند ايجاد نشود،چاه ريزش نكند، لوله ها به بستر چاه سقوط نكنند، چاه فوران نكند، سلامت و ايمني كاركنان و دستگاه هاو تجهيزات گرانقيمت تهديد نشود و....

فعاليت بدون وقفه

كار در يك سكوي حفاري دريايي شبانه روزي است و هرگز نبايد متوقف شود. حفار روزكار از ساعت12 ظهر تا نيمه شب و حفار شبكار از ساعت 12 شب تا نيمروز به ترتيبي كه اشاره شد، گروهي ازمتخصصان خبره و مجرب را راهبري مي كنند تا دروازه هاي مخزن گاز به روي مهاجمان گشوده شود.
طبق پيشبيني ها و برنامه زمانبندي، چاه مورد بحث ما بايد در طول 97 روز در عمق 4 تا 4500 متري فتح شود و به گاز برسد.
گروه حفاري پترو ايران در سكوي «انرژي اكسپلورر-4» به مدت چهار روز از برنامه زمانبندي پيشي گرفته و اميدوار است تا دو ماه ديگر شاهد تحقق هدفهاي توسعه اي و افزايش ظرفيت توليد در ميدان انرژي سلمان باشد.

پرچم اكسپلورر-4

بيشتر كاركنان سكوي حفاري دريايي «اكسپلورر-4» را انگليسي ها، فرانسوي ها، استراليايي ها، هندي ها وايراني ها تشكيل ميدهند، اما پرچمي كه بر فراز اين سكو نصب شده، به هيچ يك از كشورهاي ياد شده تعلق ندارد.
طبق قوانين بين المللي، پرچمي كه بر فراز هر شناور دريايي در هر نقطه از جهان نصب ميشود، بايداز آن كشوري باشد كه شناور در آنجا به ثبت رسيده و سكوي حفاري اكسپلورر-4 در پاناما به ثبت رسيده است.

ويژگيهاي گل حفاري

پس از قرار گرفتن در جريان مراحل مختلف حفاري چاه گازي در دريا كه براي يك روزنامه نگارگزارشگر، فرصتي بسيار نادر و مغتنم به شمار ميآيد و حتي كاركنان ستادي و عملياتي صنعت نفت نيزنميتوانند به آساني در چنين موقعيتي قرار گيرند، بار ديگر با احتياط از پله ها سرازير ميشويم تا طرز كارالكهاي لرزان را از نزديك ببينيم.
مته حفاري، خاك و خرده سنگهاي كنده شده را به كمك گل حفاري به سطح زمين انتقال ميدهد.اين مواد توسط سه دستگاه الك لرزان بازيافت ميشوند، گل، بار ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد و خاكو خرده سنگها به دريا ريخته ميشود.
يك طبقه پايين تر، جايي كه كيسه هاي گل حفاري روي هم انباشته شده و گرما و رطوبت با فرا رسيدن نيمروز، نفسگير و توانفرسا ميشود، دو كارگر هندي كه گويي با لباس كار از دريا بيرون كشيده شده اند،حكايت سعدي را كه 750 سال پيش در شامات به كار گِل وا داشته شده بود در ذهن ما مكرر ميكنند.دسترسي به دانش و فناوري، تقدير حرفهاي اين دو را در قياس با وجوه برتري حفار استراليايي رقم زده است؛ و اگر نه، اين دو كارگر سختكوش كه خون گِلرنگ را در رگهاي چاه گازي در حال حفاري جاري ميسازند، همانقدر در شكل گيري چاه و پيشرفت مته P.D.C در اعماق زمين نقش دارند كه سرانگشتان حساس و محاسبه گر حفار استراليايي.
گل حفاري، آميزهاي خاكستري رنگ از مواد شيميايي و آب درياست كه با خنك كردن مته، ايجاد وافزايش فشار هيدرواستاتيك (ايستايي) كه از فوران گاز جلوگيري ميكند، انتقال مواد زايد به سطح وويژگيهاي ديگر، فرايند حفاري را تسهيل ميكند.

دستور عملياتي

حفاري در دريا به ويژه در فصل تابستان بسيار دشوار و توانفرساست. شركت توسعه پتروايران به رغم صرف هزينه سنگين روزانه حدود 40 هزار دلار براي افزايش ظرفيت توليد از ميدانهاي نفتي مشترك در سكوي حفاري «اكسپلورر-4» و نقش مؤثر آن در شكوفايي هرچه بيشتر صنعت نفت و رونق اقتصادي كشور، براي حفظ ايمني و تندرستي نيروي انساني فعال خود ارزشي ويژه قائل است.
بر اساس دستور عملياتي صادر شده در اين زمينه، مسئولان سكوهاي حفاري مكلف اند از ادامه فعاليت نيروهايي كه دچار گرمازدگي ميشوند جلوگيري كنند و در صورت نياز، امكان درمان آنان رافراهم سازند.
ساعت 30:12 به رستوران ميرويم و پس از صرف سالاد، سوپ و غذاي خوشمزهاي كه دستپخت آشپزهاي هندي است براي رفتن به سكوي حفاري «ساخالين» و ديدار از آنجا آماده ميشويم؛ اما كمك خلبان ايراني چرخبال ميگويد سفر به ساخالين امكانپذير نيست و بايد به جزيره بازگرديم....

ادامه دارد

كيش جزيره زيباييها

جزيره كيش با حدود 90 كيلومتر مربع مساحت در 18 كيلومتري كرانه جنوبي ايران در خليج فارس قرارگرفته است. اين جزيره به دليل موقعيت جغرافيايي ويژه، داراي چشم اندازي بديع و زيبا از آميزش رنگهاي طبيعي دريا، خشكي و طبيعت است.
طول جزيره 15 كيلومتر و پهناي آن 7 كيلومتر است و بلندترين نقطه آن 45 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. كيش بر سر راه كشتي هايي كه عازم بنادر بوشهر، امام خميني، ماهشهر، خرمشهر، آبادان و بصره هستند قرار دارد و از موقعيت ژئوپليتيك و استراتژيك ويژهاي برخوردار است.
اين جزيره به رغم كوچك بودن نسبت به وسعت خاك اصلي و شماري ديگر از جزاير ايراني خليج فارس، يكي از بزرگترين مناطق آزاد تجاري-صنعتي جهان است.
كيش از زمان هخامنشيان مركز عمده صيد مرواريد و تجارت ميان بين النهرين و هند بوده و درمقاطعي از تاريخ نيز به صورت پلي ميان اروپا و خاور دور عمل مي كرده است.
در سال 1507 ميلادي «آلبوكرك» درياسالار پرتغالي با هفت كشتي جزاير هرمز و كيش را به توپ بست و به اين ترتيب سلطه بيگانگان بر كيش آغاز شد. بعدها شاه عباس صفوي، بحرين، هرمز و كيش رااز پرتغاليها بازپس گرفت و بوميان منطقه نيز به رهبري «ميرمهنا» حاكم محلي بندرريگ، به وي ياري رساندند.
كيش در دوره قاجار قدر و منزلت خود را از كف داد و ناصرالدين شاه آن را به بهاي 25 هزار تومان بهميرزا ابراهيم قوامالملك اجاره داد.
در نيمه دوم سلطنت پهلوي، تحولات اقتصادي جهان و منطقه، جزاير ايراني خليج فارس را بار ديگردر كانون توجه قرار داد و دكتر اقبال مأمور شد جزيره را از وارثان محمدرضا خان سطوت الممالك كه قوام الملك جزيره را به او واگذار كرده بود، خريداري كند.
در سالهاي پاياني دهه 1340 موقعيت ممتاز توريستي كيش مورد توجه قرار گرفت و برنامه هاي جديتري براي بهره برداري از جزيره به اجرا در آمد.
در طول سالهاي پس از انقلاب، جزيره كيش تحولات مثبتي را پشت سر گذاشت و با تشكيل سازمان عمران كيش، توسعه جزيره و بهره برداري از توانمندي هاي بالقوه و بالفعل آن آغاز شد و در تابستان سال68 نخستين منطقه آزاد كشور در جزيره كيش شكل گرفت.
اين جزيره در حال حاضر به يكي از بزرگترين قطبهاي گردشگري، تجاري و صنعتي كشور تبديل شده و به عنوان محيطي مناسب براي زندگي، از جذابيت هاي لازم براي ايجاد اشتغال سالم وسرمايه گذاري در مقياس گسترده برخوردار شده است.
نژاد اهالي بومي جزيره تركيبي از ايرانيان و اعراب ايراني تبار استانهاي جنوب كشور است كه به زبانهاي فارسي و عربي سخن مي گويند. نزديك به تمامي مردم جزيره مسلمانند و از مذاهب سني وشيعه پيروي ميكنند.
پوشش گياهي جزيره كيش تحت تاثير دو عامل مهم اقليمي يعني طول مدت گرما و رطوبت هوا قرارمي گيرد. بر اثر آب و هواي گرم و مرطوب بعضي نقاط جزيره را جنگلهاي تنك و بوتهزار، درختچه ودرختان كهور، كُنار و لور پوشانده است و در بخشهاي ديگر نيز درختان گز، كرت و نخل خرما ديده ميشود.
كهنسالترين درخت لور يا انجير معابد در كيش با هيئتي پررمزوراز در شمال جزيره، در نزديكي بقاياي شهر «حريره» قرار دارد و به «درخت سبز» مشهور است.
مهمترين پستاندار جزيره، آهوي ايراني است و آبزيان آن عبارتند از: ماهيهاي تزئيني رنگارنگ،مرجانها، صدفها، حلزونها، شقايقها، اسفنجها و عروسهاي دريايي.